NTU RAU

KOOG LUS


Peb tsim tau ntau txhiab, ntau vam lo lus, tiamsis lawv tseem meej tsis txaus los muaj tsis txaus siv. Yog li ntawd, peb kuj tsim koog lus (compound) los siv ntxiv, es peb thiaj yuav qhia tau txhua tsav, txhua yam meej thiab muaj lus txaus siv. Nyob rau hauv ntu no, peb yuav los hais txog Hmoob Dawb cov koog lus, lawv tsim koog lus li cas thiab muaj puastsawg hom koog lus.

I. KOOG LUS YOG DABTSI

Koog lus yog ntau lo lus uas peb muab hais sib raws zws ua ke, es cim tau ib qho dabtsi tseeb tshaj lo lus. Ib yam li yog peb hais lo lus tsev no xwb, tus mloog yuav paub tsis tseeb baum li peb hais tsev-thwjcib, tsev-vov-vuas, tsev-ua-mov, tsev-kho-mob, tsev-kawm-txujci,...Cov lus uas peb muab hais sib raws ua ke no, peb hu ua koog lus, vim lawv nyob ua ib koog, ib pawg.

II. KEV TSIM KOOG LUS

Kev tsim koog lus los kuj tsis muaj dabtsi cov. Peb muaj cai muab tau ntau hom lus los sib txuas ua ke, es qhia kom tau ib qho dabtsi tseeb ntxiv, xws li:

Tshaj no, peb kuj muab ib txhia lus los cais kom yau dua, es muab txuas nrog lwm lo lus li no:

Kev tsim hau lus no nyob ntawm neeg muaj tswvyim xwb. Lawv yuav muab cov lus twg los sib txuas los yeej tau tas, xws li : neeg-txomnyem, thoob-rau-dej, tshuab-ntaus-ntawv, kev ua noj, ua hau, haujlwm ua vaj, ua tsev,... Qhov tseemceeb yog cov lus ntawd yuavtsum cim kom tau ib qho datsi tseeb, es lwm tug neeg paub txog qhov yus hais ntawd meej xwb.

III. KEV SAU KOOG LUS

Txoj kev sau cov koog lus no kuj muaj teebmeem ntau yam, vim peb muaj ntau txoj kev sau lawv, ib yam li:

Thaum peb muaj 3 txog kev sau koog lus li no, peb kuj tsis paub tseeb tias txoj twg thiaj li yuav zoo tiag. Txoj twg los yeej muaj teebmeem huv tibsi. Raws li peb xav, txoj (1) ntshe yuav zoo dua, vim peb sau tau yoojyim thiab nyeem tau nrawm dua. Tiamsis, qho zaus, peb kuj sau tsis tau ib txhia lus sib lo ua ke, vim lawv yuav ua rau peb nyeem nyuab, xws li : haviav, liaja, plabhlaub. Peb yuavtsum sau sib txuas li no: haiv-iav, liaj-a, plab-hlaub. Yog peb ho sau sib txuas li txoj (2), peb kuj laj sau cov niag cim txuas (-) thiab ua rau peb phab ntawv tsis tshua zoo saib. Yog peb ho sau sib nrug li txoj (3), peb cov lus kuj tsis raug raws li qhov lawv cim thiab ua rau txoj kev nyeem ntawv qeeb heev. Thaum zoo li no, peb xav tias tus sau yog tus txiav txim nkaus xwb. Nws nyiam sau mus raws li txoj kev twg, ces nws sau mus li ntawd. Peb txhob sib thuam, sib cais tias txoj twg thiaj li zoo tshaj. Txoj twg los yeej muaj qhov zoo, qhov tsis tshua zoo. Yog li ntawd, peb txais tau txhua txoj kev sau cov koog lus.

IV. PEB MUAJ TSIB HOM KOOG LUS Cov koog lus uas peb tsim tau kuj muaj ntau hom li hauv qab no:

Peb muab hais kom tseeb li no ntxiv.

1. KOOG BE

Koog be yog cov lus uas muaj be nyob ua ntej, es lwm lo lus tsuas pab kom nws cim tau ib qho datsi meej ntxiv xwb. Peb cov koog be kuj muaj zoo li no:

- be + meejmom : taub-dag, dib-liab, zaub-ntsuab
- be + yeebyam : teeb-tsom, tog-zaum, chaw-pw - be + yeebyam +be : tsev-kawm-ntawv, tshav-ncaws-pob

2. KOOG MEEJMOM

Koog meejmom yog cov lus uas muaj meejmom nyob ua ntej lwm lo meejmom los lwm lo lus. Peb cov koog meejmom kuj zoo li no:

3. KOOG YEEBYAM

Koog yeebyam yog hau lus uas muaj yeebyam nyob ua ntej lwm lo yeebyam los lwm lo lus. Lawv zoo li no: