Peb nej hnub hais ntau pua, ntau txhiab lo lus, tiamsis peb tsis paub tseeb tias lus yog dabtsi, lawv muaj qhov cim zoo li cas thiab muaj puastsawg hom lus tiag. Nyob rau hauv suam no, peb yuav los txheeb txog lus Hmoob Dawb, tej kev tsim lus Hmoob Dawb thiab kev cais lus Hmoob Dawb ua ntau hom raws li qhov lawv cim thiab lawv tej kev siv.
I. LO LUS YOG DABTSI
Lo lus yog lub suab los cov suab uas peb hais tawm hauv qhov-ncauj los, es peb muab cim ib yam dabtsi uas peb pom, peb hnov, peb hnia tau, saj tau, chwv tau, peb ua thiab peb xav tau txog, xws li: neeg, roob, hav, dej, ntiajteb, hluavtaws, pejxeem, tswvyim, mus, los, zoo, phem, tsemtsawv, dogdig, hos, thiab, ces, txawm, tiamsis,...yog lo lus vim lawv qhov cim los muaj kev siv.
Cov lus uas muaj ib lub suab xwb, peb hu ua lus tab. Cov lus uas muaj ob lub suab, peb hu ua lus txooj. Cov lus uas muaj peb lub suab rov yav saud, peb hu ua lus cov.
Ib txhia lus kuj muaj qhov cim tseeb, yoojyim, es peb pom tau sai ( neeg, dej, mus, los, phem, zoo). Tiamsis, ib txhia kuj muaj qhov cim tob, cov, es peb laj pom tau (ces, thiab, tau, yuav, txawm, yog, ntag, xwb )... Txawm li cas los, txhua lo lus yeej muaj nqi tas, vim peb yuav tau siv ntau lo lus, ntau hom lus, es peb thiaj li yuav qhia tau xwm thiab tswvyim meej rau lwm tus neeg paub.
II. HMOOB DAWB MUAJ PUASTSAWG LO LUS
Cov lus uas Hmoob Dawb tsim tau los rau lawv siv, peb kuj tsis paub tias muaj puastsawg lo tiag, vim tsis tau muaj leeg twg yuav los txheeb kom txhijtxhua. Cov uas tau txheeb los lawm yog Txiv-plig Nyiaj Pov thiab nws cov xibhwb. Lawv sau tau ib phau ntawv-txhais-lus Hmoob Dawb-Fakis, tsuastab, lawv kuj tsis qhia tias lawv txheeb tau puastsawg lo lus Hmoob Dawb nyob rau hauv. Raws li peb xav, tej zaum, Hmoob Dawb tsuas muaj lus txog li ntawm 10 000 lo li xwb. Tiamsis, cov lus uas peb nej hnub siv tsuas muaj txog 2000 lo li. Dua li yog cov lus tob, lus cov uas tej laus, tej neeg txawjntse thiaj li siv txog xwb.
Yog peb piv rau lwm haiv neeg uas muaj kev txawjntse ntau los muaj kev vammeej dav lawm, peb yuav pom tau tias peb muaj lus tsawg heev (lus Askiv muaj txog 600 000 lo li). Txawm li cas los, peb cov lus yeej tseev txaus siv rau hauv peb lub neej Hmoob lawm. Thaum peb los txhais luag cov lus, cov ntawv ua peb lus, peb thiaj li muaj teebmeem xwb. Tiamsis, yog peb muaj siab txhais tiag, peb tseem muaj peevxwm ua tau thiab (peb yuav tau nrhiav lus tshiab los siv). Tej no qhia rau peb paub tias txhua haiv neeg tsim lus los siv raws li lawv lub neej thiab kev txawjntse. Haiv neeg twg muaj neej dav, muaj kev txawjntse ntau, haiv neeg ntawd yeej muaj lus ntau. Tiamsis, haiv neeg uas poob qab lawm tseem raws cuag thiab, yog lawv rau siab tiag.
III. KEV TSIM LO LUS ZOO LI CAS
Kev tsim lus, raws li peb tau hais los lawm, kuj tsis muaj dabtsi cov. Nyob ntawm peb nyiam lub suab twg, pom tias lub suab twg zoo hais, zoo mloog, ces peb cia li muab lub suab ntawd los cim ib qho dabtsi, ces hais tawm rau lwm tus neeg hnov, los qhia rau nws paub xwb. Yog muaj neeg coob hais lo lus ntawd, siv lo lus ntawd, ces nws cia li yog ib lo lus ruaj, ib lo lus tseemceeb lawm xwb. Yog tsis muaj neeg siv (vim tsis muaj kev siv txog, los tsis nyiam hais, tsis nyiam lub suab ntawd), ces nws cia li poob, ploj mus, tsis muaj tus nqi dabtsi rau leej twg.
Kev tsim lus kuj tsis yog peb yuav ua zoo xaiv kom tau ib lub suab los phim qhov cim ntawd, es peb mam li siv nws los ua lus. Peb lam tau, lam muab cov suab uas peb nyiam los ua lus thiab xwb, ib yam li peb muab lub suab [ntxhw] los cim ib tug tsiaj uas loj heev. Lub suab no kuj tsis yog yuav phim tus tsiaj no, es peb mam li siv nws. Tiamsis, yog peb nyiam raug los xav txog lub suab no, ces peb cia li siv nws los ua lus xwb.
Tsuastab, ib haiv neeg nyiam siv ib pawg suab uas muajntsis sib xws los ua lus xwb, ib yam li Hmoob Dawb nyiam siv cov suab tsuag (koj, kuv, mus, los, ib, ob) los ua lus. Tshaj ntawd, lawv nyiam cov suab tab ntau xwb. Vim li cas, peb ho nyiam cov suab zoo li no los ua lus? Qhov nov, kuj tsis muaj leej twg yuav paub tseeb. Raws li peb xav, ces yog lawv pojkoob, yawmtxwv ib txwm siv cov suab zoo li no los ua lus, ces lawv tsuas paub siv cov suab zoo li no xwb. Tej zaum, yog lawv pawg neeg, haiv neeg yeej nyiam raug cov suab no, pom tias cov suab no zoo hais, zoo mloog. Tej zaum, yog lawv kho suab, hloov suab mus raws li cov neeg uas nyob ib ncig lawv. (Hmoob Dawb hloov suab mus raws li Blog thiab Nyab-laj?)
Kev tsim lus kuj tsis yog yuav nrhiav dua ib co suab tshiab los cim qhov ub, qhov nov tas mus li xwb. Peb kuj muaj ntau txoj kev tsim lus li no ntxiv:
(1) Peb muab ib lub/ ib co suab qub los cim ib qho dabtsi tshiab, xws li:
lub tsib dais, tsib tug neeg, tsib nujnqi. Peb hu cov lus no ua lus koom.
(2) Peb muab cov lus qub los cim ib qho dabtsi tshiab, ib yam li: duab, tsheb, teev, nkauj. Peb hu cov lus no ua lus txia.
(3) Peb khaws lwm haiv neeg cov lus los siv: pais, tajlaj, kospoos, nyobhoom, taumhwv, phoojywg, xibhwb, laumhuabxeeb, kasfes, xisnesmas, koospistawj. Cov lus no, peb hu ua lus khaws.
Yog yuav hais qhov tseeb, tsujtsawg kawg nkaus peb thiaj li siv cov suab tshiab los cim ib qho dabtsi ua lus tshiab. Feem ntau, peb yeej muab cov lus qub los cim qhov tshiab xwb los peb khaws lwm haiv neeg cov lus los siv. Cov neeg nyob sab Hnub poob nyiam muab Lus Nkliv [Greek] thiab lus Lastees [Latin] los sib-txuas ua lus tshiab heev. Tej no yog ib txoj kev uas tsim tau lus yoojyim kawg-nkaus.
Nyob hauv peb lub neej, peb tsim lus thiab hloov lus tas mus li. Qho lo lus kuj nyob ruaj, nyob ntev, vim peb nej hnub siv nws los cim qhov qub. Tiamsis, qho lo, peb kuj ib sij hloov, ces nws ib sij txawv, vim peb pom qhov tshiab, ces peb muab nws mus cim qhov tshiab lawm. Qho lo kuj cim ntau qhov, ntau yam ua-ke. Peb yuavtsum paub tias lub sijhawm twg luag siv nws los cim qhov twg, peb thiaj li yuav to-taub tau luag cov xwm los tswvyim.
Kev tsim lus yog ib qho haujlwm uas peb ua tas mus li nyob rau hauv peb lub neej, vim peb pom qhov tshiab, paub qhov tshiab, ua qhov tshiab, ces peb yuavtsum nrhiav cov lus tshiab los siv kom haum rau lub caij ntawd.
IV. KEV SAU LO LUS
Kev sau lus Hmoob Dawb kuj tsis yoojyim li peb xav. Feem ntau ntawm peb cov lus kuj yog lus tab xwb, xws li : dej, av, roob, hav, zos, neeg, zoo, phem, nyob, mus,... Thaum peb sau cov lus tab li no, kuj tsis muaj dabtsi cov. Peb sau ib lo lus ua ib koog, xws li luag lwm haiv neeg sau luag cov lus. Tiamsis, qho zaus, qho lo lus kuj muaj ntau lub suab, ib yam li: haujlwm, tswvyim, vammeej, rheevrawm, txiv-xwbkuab,.... Thaum peb sau tej lus uas muaj ntau lub suab li no, peb yuavtsum sau lawv sib-lo ua ke.
Yog peb sau ib lub suab ua ib koog tas mus li: Sawv daws yuav tsum rau siab ua hauj lwm, es lub teb chaws thiaj yuav vam meej tau, mas yog peb sau peb cov lus tsis raug li luag tus kevcai sau lus lawm, vim luag tsis sau lus li peb sau no:
(1) Po wer ful voi ces a re cal ling for the li be ra li sa tion of can na bis laws.
Tiamsis, luag sau ib lo lus sib-lo ua ke ua ib koog li no:
(2) Powerful voices are calling for the liberalisation of cannabis laws.
Yog li ntawd, peb yuavtsum sau kom rau raws li luag sau luag cov lus thiab. Thaum zoo li no, peb yuavtsum sau peb txoj lus saum toj no ua li no: Sawvdaws yuavtsum rau-siab ua haujlwm, es lub tebchaws thiaj yuav vammeej tau.
V. KEV TXHEEB LO LUS
Yog peb xav kom peb paub txog lus Hmoob Dawb tseeb tiag, peb muaj 3 txog kev los txheeb lawv li hauv qab no:
(1) Peb txheeb raws li qhov lawv cim. Cov lus uas muaj qhov cim tseeb, es peb paub meej tias lawv cim txog dabtsi, peb hu ua lus tseeb. Lawv muaj 6 hom li no:
(3) Yog ib txhia lus muaj qhov cim los txoj haujlwm tsis tseeb, peb kuj muab lawv cais tau ua lwm hom. Peb hu lawv ua lus txawv. Lawv muaj 2 hom zoo li no:
IV. COV LUS TSEEB
Raws li peb tau hais los saum no, peb muaj 6 hom lus uas muaj qhov cim tseeb. Tiamsis, txhua hom tseem ncau ua ntau caj, ntau ces, muaj ntau qhov sib txawv thiab. Peb muab lawv cais tau ua ntau hom li no ntxiv.
1. BE
Be yog cov lus uas peb muab tis rau txhua tsav, txhua yam uas muaj lub cev, es peb pom tau, chwv tau, xws li: ntuj, av, dej, roob, hav, neeg, tsiaj, vajtse, nyiajtxiag, zaub, mov, los txhua yam uas peb hnov, hnia tau thiab xav tau txog xwb, es tsis muaj lub cev rau peb pom, xws li: suab, lus, kwvtxhiaj, ntxhiab tswvyim, koob, moo, be, hmoov ,txujci, kev txawjntse, koomhaum, tebchaws. Peb cais tau be ua 2 pawg li no :
(2) Be Keev yog cov be uas peb tis rau ib tug neeg, ib tug tsiaj, ib qho chaw los ib lub tebchaws nkaus xwb, es xwv thaum twg luag hais txog, ces peb paub tseeb tias yog leej twg, qhov twg, xws li: Pov, Yawg Nyiaj Tsu, Baj Taj, Loojceeb, Najnyeej, Xivnij, Asmeslivkas. Yog peb txheeb raws li qhov peb lub qhov-muag pom, peb cais tau be ua 2 pawg li no ntxiv:
(1) Be tseem yog cov be uas peb tis rau tej yam peb pom tau ntawm qhov -muag los peb tuav tau: ntuj, av, dej, tsiaj, neeg, zos, tebchaws .
(2) Be qhuav yog cov be uas peb tis rau tej yam uas peb xav tau txog xwb, es tsis pom muaj nyob qhov twg: koob, hmoov, tswvyim, txujci.
2. TUAV-BE
Tuav-be yog cov lus uas peb muab siv los tuav peb lub be, tus neeg peb hais lus rau lub be, tus neeg uas peb hais txog lub be thiab txhua tsav, txhua yam uas peb twb hais dhau los lawm ib zaug lub be. Ib yam li thaum peb sib tham, peb tsis hais tias:
- Tub Xab tau tuaj ntsib tus me leej muam. Tub Xab xav paub tias tus me leej muam muaj lub be hu ua li cas, tus me leej muam nyob rau qhov twg thiab tus me leej muam twb muaj tus hlub lawm los tsis tau.
- Hmoob nyiam nyob rau pem tojroob. Hmoob rau siab ua noj, ua haus heev.
Tiamsis, Hmoob tsis muaj txujci, ces Hmoob lub neej thiaj li tsis vammeej.
Tsuastab, peb hais li no:
- Kuv tau tuaj ntsib koj. Kuv xav paub tias koj lub be hu ua li cas, koj nyob qhov twg thiab koj twb muaj tus hlub lawm los tsis tau.
- Hmoob nyiam nyob rau pem toj roob. Lawv rau siab ua noj, ua haus heev.
Tiamsis, lawv tsis muaj txujci, ces lawv lub neej thiaj li tsis vammeej.
Cov lus "kuv, koj, lawv" yog tuav-be. Lawv pab kom peb txhob tau hais lub be qub ntauntau zaus. Hmoob Dawb muaj 2 hom tuav-be li no:
(2) Cov tuav-be nrug muaj 3 los li no:
(a) Tuav-be tus neeg hais thiab lwm tus neeg: yus, nyias
(b) Tuav-be tus txhua tus neeg: sawvdaws
(c) Tuav-be tus neeg deb xwb: luag
3. YEEBYAM
Yeebyam yog cov lus uas peb siv los qhia tias tus tswv-xwm (be thiab tuav-be) ua ib qho haujlwm dabtsi, coj ib lub yeebyam li cas los piav tias nws yog dabtsi, muaj lub neej zoo li cas.
(1) Yeebyam coj qhia txog qhov haujlwm uas tus tswv-xwm ua, xws li: mus, los, noj, haus, pw, zaum, nyob, tuag, xav, bausuav, ntxias,...
(2) Yeeyam piav qhia kom peb paub tus tswv-xwm lub yeebyam, lub neej los kev muaj peevxwm, xws li: yog, muaj, pom, hnov, paub, txawj, nyiam, dhuav, hlub, pom-zoo, txiav-txim,...
4. MEEJMOM
Meejmom yog cov lus uas peb siv los qhia tias tus tswv-xwm (be thiab tuav-be) zoo li cas, muaj lub cev txawm tau li cas los muaj lub meejmom zoo li cas.
Cov lus loj, tuab, nquag, zoo yog meejmom. Peb muaj ntau hom meejmom zoo li no:
Qho zaus, peb kuj siv meejmom ua ntej be, xws li: zoo neeg, laus neeg.
5. CHAW
Chaw yog cov lus qhia txog tej chaw uas nyob ib ncig peb. Tej lo kuj qhia txog qhov chaw ze, tej lo kuj qhia txog qhov chaw deb. Tej lo kuj qhia txog qhov chaw uas nyob qis, tej lo kuj qhia txog qhov chaw uas nyob siab. Tej lo kuj qhia txog qhov chaw sab hauv, tej lo kuj qhia txog qhov chaw sab nraud. Yog yuav hais qhov tseeb, peb muaj lus los qhia txog txhua qhov chaw uas nyob ib ncig peb.
Cov chaw (lus qhia chaw) no kuj muaj baum li no lo:
no, nov, ntawd, ped, nrad,
tid, tod, nraud, saud, hauv.
Cov lus qhia chaw uas muaj ob los rov yav saud, xws li: ntawm no, tim ub, puag tid, peb hu ua koog chaw (xyuas KOOG LUS). Ib txhia lus kuj zoo li chaw thiab, tiamsis lawv muaj kev siv txawv, ib yam li: nram teb, pem lawv lub zos. Peb hu lawv ua taw (lus taw chaw) [xyuas cov lus txhawb nyob hauv qab no].
6. SIJHAWM
Sijhawm yog cov lus uas qhia txog sijhawm, txog caij, txog nyoog. Cov lus uas qhia sijhawm kuj muaj 2 hom sib-txawv li no:
Cov sijhawm no, peb muab faib tau ua 3 hom li no ntxiv:
Cov lus tseeb, peb tsuas hais mentsis li no ua ntej xwb tso. Lwm hnub, yog peb txheeb tau ntxiv, peb paub txog peb cov lus zoo tshaj ntawm no, peb mam li hais kom tseeb tshaj ntawm no ntxiv.
V. COV LUS TXHAWB
Lus txhawb yog cov lus uas muaj qhov cim cov, tob, es peb laj pom los laj xav tau. Lawv txoj haujlwm tseemceeb yog pab kom cov lus tseeb uas peb hais dhau los saum no kom qhia tau xwm thiab tswvyim meej ntxiv tuaj.
1. CAIS
Cais yog cov lus uas peb hais ua ntej be, xws li: daim ntawv, lub tsev, txoj hlua, cov neeg. Cov lus: daim, lub, txoj, cov yog cais. Cov cais no qhia tias cov be: ntawv, tsev, hlua, neeg muaj lub cev zoo li cas thiab muaj feem ntau baum li cas. Peb faib tau cov cais no ua 3 hom li no:
2. KEM
Kem yog cov lus uas peb hais ua ntej be thiab lawv qab cais, ib yam li: cov niag neeg, pab nyuag Hmoob, tus me ntxhais. Cov lus: niag, nyuag, me yog kem. Lawv qhia tias yus muaj lub siab xav li cas rau cov be uas yus hais txog ntawd, yus nyiam, yus dhuav los yus ntxub. Peb faib tau cov kem no ua 2 hom li no:
(1) Kem hmov: me.
(2) Kem dhuav: nyuag, niag.
3. FEEM
Feem yog cov lus uas nyob ua ntej cais thiab be, los cais nkaus xwb, xws li: ob tug neeg, peb pab nyuj, kaum qhov, ntau daim. Cov lus: ob, peb, kaum, ntau yog feem. Feem qhia tias cov be los qhov yus hais txog ntawd muaj ntau baum li cas. Peb faib tau feem ua 2 hom li no:
(1) Feem tseeb: ib, ob, peb, kaum, ib puas, ob txhiab, tsib puas txhiab,
rau-caum plhom..
(b) Feem xam: qho, ntau, ib nrab, ib txhia, ib co.
4. TAW
Taw yog cov lus uas peb hais ua ntej be los pawg be, xws li: pem zos, tim daim teb, hauv lawv lub tsev. Cov lus: pem, tim, hauv yog taw (lus taw chaw). Lawv qhia tias cov be uas peb hais txog ntawd nyob qhov twg (deb, ze, siab, qis). Peb cov taw muaj baum li no tus: ntawm, pem, nram, hauv, saum, tom, tim, nraum.
Qho zaus, peb kuj siv cov taw no nrog cov chaw uas peb twb hais dhau los lawm, ib yam li: ntawm lub tsev ntawd, pem Hmoob lub zos ped, nram lawv daim teb nrad.
- Lo lus ntawm yog taw, lo lus ntawd yog chaw.
- Lo lus pem - , lo lus ped
- Lo lus nram - , lo lus nrad
5. NTU
Ntu yog ib co lus uas peb siv lawv qab be, cais, chaw, taw thiab sijhawm, es qhia kom peb paub txog lawv tseeb ntxiv, ib yam li:
- thaum ub, tim ub, tus ub, cov ub.
- thaum i, tim i , tus i, cov i.
- hnub no, tim no, tus no, cov no.
- puag thaud, puag ped, puag tim lawv lub zos tid.
- qhov nyuag ntawd, qhov nyuag tid.
Cov lus ub, i, no, puag, qhov nyuag yog ntu. Peb muaj baum li no tus ntu xwb.
6. PAB
Pab yog cov lus peb hais nrog yeebyam los meejmom, es qhia kom tau xwm thiab tswvyim meej raws li lub caij, lub nyoog uas peb nyob, kom tseeb raws li tus hais lub siab los lub homphiaj uas nws xav tau, xws li:
Cov lus tabtom, twb yuav, yeej tau, nyuamqhuav, tsis, sib, puas yog pab (cov lus pab meejmom thiab yeebyam). Peb muaj 3 hom pab li no:
(1) Pab qhia sijhawm : tabtom, tseem, yuav, tseem yuav, twb yuav, nyuamqhuav, twb...lawm, tau, tau...lawm, twb tau...lawm...
(2) Pab qhia lub siab, lub tswvyim: yeej, pheej, thiaj, txawm, yuavtsum, yuav tau. (3) Pab hloov qhov cim: sib, tsis, laj, txhob.
7. NTXIV
Ntxiv yog cov lus uas peb hais lawv qab yeebyam los meejmom, es pab kom yeebyam thiab meejmom qhia tau xwm los tswvyim tseeb ntxiv:
- Lawv mus zomzaws.
- Cua tshuab vigvwg
- Nws sawv tsawvtsees.
- Haujsam hnav daim ntaub daj rhuv.
- Peb pom blooj ntoo ntsuab xwbxiab txhua chaw.
Cov lus zomzaws, vigvwg, tsawvtsees, rhuv, xwbxiab yog ntxiv. Peb muaj 2 hom ntxiv zoo li no:
(1) Ntxiv yeebyam yog cov ntxiv peb hais lawv qab yeebyam:
zomzaws, zujzus, dujdig, tsees, tsawvtsees.
8. THEEM
Theem yog cov lus uas peb hais lawv qab yeebyam, meejmom los ntxiv, es qhia kom peb paub tseeb txog lawv zoo ntxiv thiab:
- Nws paub mentsis xwb.
- Lub taub no loj diam.
- Tus nees no khiav ceev heev.
- Lub tswvyim no zoo kawg-nkaus li.
Cov lus mentsis, diam, heev, kawg-nkaus yog theem. Lwm lo lus uas yog theem kuj muaj li no: dogdig, mentsis, tsemtsawv, tsawv, haujsim, kawg.
9. TXUAS
Txuas yog cov lus uas peb siv los txuas ntau lo lus, ntau koog lus, ntau ntu lus los ntau txoj lus ua ke:
- Neeg thiab liab sib txawv tsis ntau.
- Koj yuav mus los yuav nyob?
- Yog peb rau siab khwv, ces peb lub neej yeej yuav zoo.
- Nws hais tias peb yuavtsum ua haujlwm ntau ntxiv.
- Nkawv pom-zoo kom peb txhob nyob.
- Nws pom tias peb tsis zoo. Yog li, nws thiaj tsis nyiam peb.
- Vim tias neeg txawj hais lus, neeg thiaj li muaj kev vammeej.
- Lub tsev uas nyob ntawd yog kuv lub.
Cov lus thiab, los, yog, ces, tias, kom, yog li, vim tias, uas yog txuas.
Peb muaj 4 hom txuas li no:
(1) Txuas khi yog cov lus uas peb siv los khi ob lo lus, ob koog lus, ob ntu lus los ob txoj lus ua ke. Lawv muaj li no: thiab, ces, los, es, tsuastab, tiamsis.
(2) Txuas piav yog cov lus uas peb siv ua los piav ib co xwm los tswv yim. Lawv nyob ua ntej los nyob rau nruabnrab ntawm ob txog lus.(4) Txuas nthuav yog lo lus uas peb siv lawv be, koog be los cais, es nthuav kom peb paub txog lawv tseeb ntxiv. Peb muaj ib tug txuas nthuav xwb : uas.
(5) Txuas piv yog cov lus uas peb siv los txuas ob qho xwm los ob lub tswvyim ua ke, xws li: - Nws zoo li koj.
(6) Txuas cob yog lo lus uas peb hais lawv qab ib tug yeebyam thiab lwm lo lus, xws li be, tuav be, pawg be, es qhia tias qhov yeebyam ntawd mus cob rau qhov twg:
- Nws pub mov rau cov neeg tshaib plab.10. XAUS
Xaus yog cov lus uas peb hais los xaus rau tom qab ib lo lus, ib pawg lus los ib txog lus, es pab kom lawv zoo mloog, kom lawv qhia tau tus hais lub siab, lub ntsws tseeb.
- Koj mus yuam.
- Nws zoo hos.
- Nkawv rau siab ua teb diam sub.
- Neb muaj nyiaj ntau baumd ntag.
- Lawv cem peb heev kawg li.
Cov lus yuam, hos, sub,ntag, li yog tsuam. Lwm lo tsuam kuj muaj li no: xwb, thiab, lasmas, sob, seb, meb, kiag.
III. COV LUS TXAW
Cov lus txawv yog cov lus uas tsis muaj qhov cim, tsuastab qhia txog tus hais lub siab, lub ntsws, kev zoo siab los chim siab. Ntxiv ntawd, peb tsis hais cov lus no nrog rau lwm hom lus, tiamsis lawv nyob lawv ib cag, ib yam li:
- Tamtseeb 'os, ua cas es nws tseem ua li ne!
- Aws, kuv mam los.
- Ab, tsam no nws nyob qhov twg lawm ne...
Cov lus tamtseeb, aws, ab yog lus txawv. Peb muaj 5 hom lus txawv li no:
(1) Nthe yog cov lus uas peb hais thaum peb chim siab, bautaws los peb pom ib qho dabtsi txawvtxav heev. Lawv zoo li no: - Haub!(2) Teb yog cov lus uas peb teb ib tug neeg thaum nws hu peb los nrog peb
tham. Peb cov lus Teb zoo li no:
- Aws
- Haf
- lox
- ua li
- yog
(3) Seev yog cov lus uas peb hais thaum yus muaj kev ntxhov siab, txob
siab. Lus seev zoo li no:
- Ab
- Eb
(4) Nyhos yog cov lus uas peb hais thaum peb pom leej twg ua ib qho tsis
zoo los yuamkev. Cov lus nyho zoo li no:
- Sujsum
- Nyuamqhuav phim xwb!
- Povkhawv nkaus lawm lasmas!
(5) Qog yog cov lus peb hais thaum peb qog ib co suab uas peb hnov los.
Peb yuav qog ua cov suab dabtsi los tau tas. Lawv zoo li no:
Lo lus, peb tsuas hais mentsis li no ua ntej xwb tso. Lwm hnub, yog peb ho txheeb tau ntxiv, peb ho paub tseeb tshaj ntawm no, peb mam li hais kom ntau ntxiv thiab meej tshaj ntawm no ntxiv.
Back to: [Hmong Oz page] [Hmong Homepage]