NTU OB
LUS HMOOB

Peb haiv Hmoob nyob rau ntau qhov chaw, ntau lub tebchaws. Peb tau sib-ncaim ntev los tau ntau pua, ntau txhiab xyoo lawm. Tiamsis, peb tseem nco tau, xam tau tias peb yog ib haiv neeg, vim peb tseem muaj kevcai, muaj dabqhuas thiaj muaj lus sib-xws. (Ib txhia Hmoob kuj hais lus sib txawv lawm ntau, tiamsis tseem muaj qho lo sib-xws, ces ua rau luag txheeb tau tias thaum-ub lawv yeej yog tib pawg neeg.)

1. PEB HMOOB LUB KEEBKWM

Suav hais tias peb yog ib haiv neeg qub, neeg laus uas yeej ib txawm nyob rau hauv Suav teb los tau ntev lawm (raws li Suav paub, yog 4 000 xyoo). Tiamsis, qhov nov yuav muaj tseeb baum li cas, peb kuj tsis paub li thiab, vim peb tsis muaj ntawv sau cia. Txawm li cas los, qhov ntawd kuj tsis tseemceeb, vim txhua haiv neeg yeej tsis paub txog lawv lub keebkwm zoo. Lawv tsuas paub mentsis li tej dabneeg thiab xwb.

Peb haiv Hmoob, raws li peb xav, yog los ntawm yav qaum Suav teb, los tebchaws Moosnkauslias ntawd los. Peb txav los nyob rau hauv Suav teb tau ntev li 3 000 xyoo los no. Tiamsis, vim peejxeem Suav coob heev tuaj, lawv tsis muaj chaw ua noj, ua haus, ces lawv thiaj li nam teb, nam chaw, tuaj txeeb Hmoob av, Hmoob tej chaw nyob, chaw ua noj, ua haus. Txij li thaum ntawd los mus (500 dhau xyoo los no), Hmoob thiaj li tau tawg-khiav mus nyob rau ntau qhov chaw, ntau lub tebchaws. Ces nej hnub no, Hmoob thiaj li nyob sib-nrug, sib-cais ua ntau pab, ntau pawg , muaj kevcai thiab hais lus sib-txawv mentsis lawm.

2. PEB MUAJ PUASTSAWG PAWG HMOOB

Tas nrho haiv Hmoob muaj txog 8 000 000 tawm tus neeg li. Feem coob (90%) nyob rau hauv Suav teb. Lawv nyob rau ntau lub xeev, xws li xeev Yusnaj, Nkis

tsawb, Huspej, Husnaj thiab Kuasxim. Dua li, lwm cov Hmoob kuj muaj nyob rau ntau lub tebchaws, xws li Nyab-laj teb, Los-tsuas teb,Thaib teb, Asmeslivkas teb, Fabkis teb, Nkisyas teb, Auvtaslias teb thiab Aszastisnas teb.

Thaum zoo li no, peb hais tau tias peb haiv Hmoob muaj ntau pab, ntau pawg heev. Yog peb ho xam raws li cov lus uas peb hais, peb kuj muaj txog tsib-rau pawg Hmoob, xws li Hmoob Dawb, Hmoob Ntsuab, Hmoob Sib, Hmoob Xauv, Hmoob Dud thiab Hmoob Peg (raws li Tsab Chij hais). Tiamsis, yog peb muab ua zoo txheeb ntxiv, tej zaum, peb tseem yuav muab ntau pawg tshaj ntawm no thiab.

3. HMOOB MUAJ NTAU HOM LUS

Yav dhau los, thaum peb tseem nyob rau Lostsuas teb, peb tsuas paub tias Hmoob muaj ob hom lus xwb, xws li lus Hmoob Dawb thiab lus Hmoob Ntsuab. Tsuastab, nej hnub no, Suav tau qhib tebchaws, qhib kev lag, kev luam, kev mus los sib cuag, peb ib txhia Hmoob tau mus txog Suav teb los, lawv thiaj li pom tias peb haiv Hmoob nyob rau hauv Suav teb hais ntau hom lus sib txawv. Qho pawg Hmoob yeej hais cov lus uas peb tsis paub hlo li.

Raws li Tsab Chij hais nyob rau hauv nws phau ntawv "Paj Tawg Lag teb", peb haiv Hmoob hais ntau hom lus , xws li lus Hmoob Dawb, lus Hmoob Ntsuab, lus Hmoob Sib, lus Hmoob Xauv, lus Hmoob Dub thiab lus Hmoob Peg. Tsuastab, nws ho tsis qhia kom tseeb tias cov Hmoob no yog nyob rau hauv xeev Yusnaj (Yunnan) los yog nyob rau hauv Suav teb tas nrho. Raws li peb xav mas, nws yeej hais txog tas-nrho cov Hmoob uas nyob rau hauv Suav teb. Tiamsis, tsis paub tias nws yeej txheeb tau meej lawm los, nws tsuas hais raws li nws paub xwb...Txawm li cas los, peb mam li txheebxyuas mus lawm yav tom ntej kom peb paub txog qhov tseeb ntxiv. Tamsis no, peb paub li cas, peb hnov li cas, peb hais li ntawd ua-ntej tso.

Raws li peb pom ntau daim duab zom (video documents) uas cov Hmoob mus kaw tau los, peb haiv Hmoob hais ntau hom lus sib txawv li no :

Raws li peb pom los no, peb haiv Hmoob cov lus yeej sib txawv lawm ntau. Luag txheeb tau mentsis tias cov Hmoob uas hais lus Hmoob Dawb thiab Hmoob Ntsuab muaj txog li 2 000 000 tawm tus li. Dua li (6 000 000 tawm tus ) ces hais lwm hom lus uas txawv lawm . Qhov nov yuav muaj tseeb baum li cas cia peb mam li txheeb mus ntxiv.

4. VIM LI CAS PEB THIAJ HAIS LUS SIB-TXAWV

Raws li tej neeg txawjntse hais, luag hais tias yog ib pab neeg tawg mus nyob rau ntau qhov chaw, es ntev thiab ntev, lawv tsis muaj kev sib cuag, sib nstsib, ces lawv cov lus yeej yuavtsum sib txawv xwb, vim neeg pheej hloov lus tsis so.

Peb muab tau pivtxwv zoo ntawm cov menyuam uas nyuamqhuav yug los nyuam-qhuav hlob rau tej tebchaws peb nyob no. Nej hnub no, lawv yeej hais lus Hmoob txawv lawm ntau, vim lawv cov suab yeej txawv lawm (lawv hais tsis meej), qhov cov lus cim los yeej txawv lawm thiab (tsheb, nkauj, dabneeg), cov kev siv lus los yeej txawv (Koj puas mus nrog kuv?). Tej no qhia tau tias neeg hloov lawv cov lus mus raws li cov neeg uas lawv nrog nyob. Cov Hmoob nyob rau hauv Suav teb hais lus raws li Suav hais. Cov Hmoob nyob rau lwm lub tebchaws kuj hais lus yoog mus raws li cov neeg uas lawv nrog nyob. Thaum zoo li no, ntev thiab ntev, txog ntau pua xyoo li, ces neeg kuj hais lus sib txawv tas lawm.

5. TEEBMEEM NTAWM QHOV PEB HAIS NTAU HOM LUS

Raws li peb pom nej hnub no, qhov peb hais ntau hom lus li no ua rau peb txoj kev sib-ntsib, sib-cuag muaj teebmeem heev, vim peb sib-tham, sib-nug xov tsis tau hlo li. Yav tom ntej no, yog peb xav daws cov teebmeem no, peb kuj muaj cov kev zoo li no los taug :

Tej zaum, lwm tus Hmoob ho yuav muaj tswvyim zoo tshaj ntawm no (xws li kawm Esperanto). Yog li ntawd, nws yuavtsum qhia tawm los rau sawvdaws paub. Yog nws cov tswvyim zoo, tej zaum, sawvdaws ho yuav ua li nws hais.

6. KEV TXHEEB LUS HMOOB LAWM YAV TOM NTEJ

Yav tom ntej no, yog peb xav paub txog peb cov lus Hmoob kom zoo ntxiv, peb yuavtsum tau siv tswvyim, dagzog thiab nyaijtxiag los txheebxyuas cov lus no ntxiv. Kev txheebxyuas lus kuj tsis nyuab luaj twg (yog peb muaj ib tug qauv zoo lawm). Yog tus Hmoob twg tau kawm Txujci txheebxyuas Lus (Linguistics) los lawm, ces nws yeej muaj tswvyim los peevxwm ua tau txoj haujlwm no. Cov tsis muaj txujci siab, tiamsis muaj lub siab nyiam xwb, kuj los pab tes, pab taw, pab dagzog, ces tsis ntev, peb kuj ua tau raws li peb lub siab nyiam, raws li lub homphaj uas peb tau tsom cia. Cov haujlwm uas peb yuav tau ua muaj mus li no:

Lub tswvyim txheebxyuas lus Hmoob no yog xav paub tias peb haiv Hmoob hais lus zoo li cas, peb muaj puastsawg hom lus, lawv sib-txawv ntau baum li cas thiab muaj kev siv li cas. Tom qab peb paub peb cov lus Hmoob zoo lawm, peb mam li los xyuas seb hom lus twg thiaj li ntxim ua lus nruabnrab los ua lus nrhiav kev txawjntse, kev vammmeej rau peb.


Jump to: [ LUS QHIB ] [ LUS ] [ LUS HMOOB] [ LUS HMOOB DAWB] [ LO LUS] [ SUAB LUS] [ KOOG LUS] [ NTU LUS] [ TXOJ LUS] [ KEV SIV LUS ] [ NTAWV HMOOB]

Back to: [Hmong Oz page] [Hmong Homepage]